جنگ روایت‌ها در ژئوپلیتیک فضای مجازی و سناریوهای فراروی امنیتی‌سازی ایران

تحولات فضای مجازی در سال‌های اخیر موجب شده است که جنگ روایت‌ها به یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های ژئوپلیتیک نوین و امنیت ملی ایران تبدیل گردد. مسئله اصلی این پژوهش تبیین چگونگی تأثیر کنش روایی بازیگران فراملی و رسانه‌های برون‌مرزی بر امنیتی‌سازی فضای مجازی ایران و آینده‌های محتمل آن است. هدف مقاله تحلیل ساختاری این میدان منازعه و ترسیم سناریوهای فراروی حکمرانی روایی با تأکید بر امنیت شناختی تعریف می‌شود. این پژوهش از نظر روش‌شناسی از رویکرد آینده‌پژوهی کیفی و روش سناریونویسی بهره می‌گیرد و با استفاده از تحلیل خبرگان، هشت متغیر کلیدی مؤثر بر جنگ روایت‌ها در ژئوپلیتیک فضای مجازی شناسایی می‌شود. در ادامه، برای این متغیرها حالات مطلوب، ایستا و بحرانی تعریف می‌گردد و با تدوین ماتریس‌های سازگاری متقابل، سناریوهای کلان استخراج و ارزیابی می‌شوند. یافته‌ها نشان می‌دهد که سناریوی ایستا با عنوان تعادل روایی شکننده با احتمال ۳۸٫۸۸ درصد محتمل‌ترین وضعیت آینده است، در حالی که سناریوی بحرانی با احتمال ۳۳٫۳۳ درصد و سناریوی مطلوب با احتمال ۲۷٫۷۹ درصد در رتبه‌های بعدی قرار می‌گیرند. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که آینده جنگ روایت‌ها در فضای مجازی ایران بیش از آنکه به شدت مداخله خارجی وابسته باشد، به کیفیت حکمرانی روایی و توان مدیریت سناریوهای آینده وابسته است. پژوهش نتیجه می‌گیرد که استمرار وضعیت ایستا می‌تواند به‌صورت تدریجی امنیت شناختی کشور را تضعیف کند و گذار آگاهانه به سمت بازدارندگی هوشمند و حکمرانی شناخت‌محور به‌عنوان راهبردی پیش‌دستانه برای کاهش آسیب‌پذیری ژئوپلیتیکی ایران در فضای مجازی ضرورت پیدا می‌کند.