الگوی آینده‌پژوهی خبر در شبکه‌های اجتماعی با رویکرد دلفی فازی و سناریونویسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری علوم ارتباطات، واحد اردبیل، دانشگاه آزاد اسلامی، اردبیل ، ایران.

2 استادیار گروه ارتباطات، دانشکده ارتباطات و رسانه، دانشگاه صداوسیما، تهران، ایران.

3 گروه علوم ارتباطات، واحد اردبیل، دانشگاه آزاد اسلامی، اردبیل ، ایران.

4 دانشیار گروه جرم شناسی، دانشگاه علوم انتظامی امین، تهران، ایران.

چکیده

این پژوهش با هدف طراحی الگوی آینده‌پژوهی خبر در شبکه‌های اجتماعی ایران تا افق ۱۴۱۵ انجام شد. با توجه به تغییر اکوسیستم رسانه‌ای از ساختار متمرکز به شبکه غیرخطی و چالش‌های ناشی از هوش مصنوعی مولد، گذار به رویکردهای آینده‌پژوهی ضروری بود. روش تحقیق ترکیبی از کیفی و کمی-فازی است. در گام اول، با تحلیل مضمون و مصاحبه با ۲۱ خبره، مؤلفه‌ها استخراج شدند. سپس با دلفی فازی در سه دور و مشارکت ۲۵ متخصص، شاخص‌ها اولویت‌بندی و صحت‌سنجی شدند. در نهایت با سناریوویژارد و ماتریس MICMAC، سناریوها ترسیم گردیدند. یافته‌ها نشان داد اکوسیستم خبر تحت تأثیر پنج پیشران کلیدی است. هوش مصنوعی و کلان‌داده‌ها ماهیت خبر را از «کالا» به «فرآیند سیال» تغییر داده‌اند. همچنین، تغییر مخاطب به تولیدکننده فعال و فروپاشی مدل‌های درآمدی سنتی، چالش‌های بنیادین هستند. دو سناریو ترسیم شد: «بحران حقیقت» (محتمل) که در آن اخبار جعلی و احساسی منجر به قطبی‌شدن و کاهش اعتماد می‌شود؛ و «هوشمندی شفاف» (مطلوب) که در آن فناوری در خدمت صحت‌سنجی و شفافیت است و مدل‌های مبتنی بر اشتراک، استقلال را تضمین می‌کنند. نتیجه‌گیری حاکی از آن است که آینده خبر جبرگرا نیست و به انتخاب‌ها بستگی دارد. برای گذار به سناریوی مطلوب، مداخلات در چهار حوزه ضروری است:این پژوهش با تلفیق دلفی فازی و سناریونویسی در بستر ایران، چارچوبی نظام‌مند برای سیاست‌گذاران ارائه می‌دهد تا به جای واکنش‌های لحظه‌ای، با دیدی راهبردی با تحولات فناوری و جامعه مواجه شوند و اکوسیستمی شفاف و پایدار بسازند.

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار